Leiszmanioza (leishmaniosis cutis) powodowana jest przez wiciowce z rodzaju Leishmania (L.donovani, L. tropica, L. brasilensis), przenoszone przez moskity z rodzaju Phlebotomus. Choroba przebiega pod postacią skórną (w Ameryce Południowej pod nazwą „espundia”), lub trzewną (kala-azar, choroba czarna). Zasięg występowania obejmuje Europę Południową, częściowo Afrykę i Azję (głównie Indie i Pakistan), Amerykę Południową. Objawem postaci skórnej jest niebolesne owrzodzenie, o uniesionych brzegach w miejscu ukąszenia, często ulegające samowyleczeniu w ciągu jednego roku. Mimo to każdą podejrzaną zmianę należy możliwie najszybciej zdiagnozować i specjalistycznie leczyć. Do symptomów leiszmaniozy trzewnej należą: powiększenie śledziony, czasem wątroby, czarna pigmentacja skóry, nudności, wymioty, gorączka.
Na terenie Europy ogniska leiszmaniozy skórnej występuję lokalnie w: Portugalii, Hiszpanii, południowej Francji, we Włoszech, na Sycylii, w Bułgarii, Turcji, Grecji, na Krecie oraz na obszarze dawnej Jugosławii.
Wiciowce zagnieżdżają się w skórze, w komórkach ścian naczyń krwionośnych znajdujących w obrębie zarażonej powierzchni, a także w węzłach chłonnych, w komórkach mononuklearnych oraz w komórkach układu odpornościowego. Wiciowce te znajdują się na zwierzętach, najczęściej na psach, kotach i niektórych gryzoniach. Przekazywanie pasożytów ze źródła infekcji na człowieka odbywa poprzez moskity (są to drobne i ciepłolubne owady), które wsysają krew człowieka lub zostają nieświadomi wtarte w uszkodzoną ludzką skórę, dalej namnażają się wewnątrz komórek lub w przestrzeniach międzykomórkowych tkanki nabłonka. W leiszmaniozie skórnej możliwe jest zarażenie kontaktowe.
Wyróżnia się trzy rodzaje leiszmaniozy skórnej:
- leiszmanioza skórna ogniskowa L.tropica, brasiliensis – leiszmanioza skórna, wrzód wschodni (pendinka, espundia, buba).
- martwica mokra – postać ostra (kilka tygodni);
- martwica sucha – postać przewlekła – pół do półtora roku
- leiszmanioza rozsiana
- leiszmanioza błon śluzowych
W leiszmaniozie skórnej ogniskowej zmiany skórne są ograniczone wyłącznie do okolic skóry narażonych na ukłucia owadów – okolice twarzy, szyi, przedramion, podudzi, stopy. Ten rodzaj leiszmaniozy dzieli się na leiszmaniozę Starego Świata (Orienatlną) i Nowego Świata. Okres wylęgania się leiszmaniozy skórnej wynosi od kilku dni do 6 miesięcy. Zmiany pierwotne występują w miejscu ukłucia przez moskity. Pojawiające się zmiany mają średnicę od 2 d0 10 mm. Pojawia się guzkowate nacieczenie, które następnie ulega martwicy, a dalej owrzodzeniu. Dookoła owrzodzenia tworzy się odczyn zapalny. Po około 2 do 12 miesiącach później następuje zagojenie ale niestety pozostają blizny. Często występują powtórne infekcje bakteryjne.
W leiszmaniozie skórnej rozsianej pierwotnymi zmianami są guzki, które się namnażają. Po zaniknięciu starych guzków pojawia się owrzodzenie rozsiane na twarzy i kończynach. Zmiany te mogą utrzymywać się latami.
Leiszmanioza błon śluzowych zawna także espundią, występuje najczęściej w Brazylii. W miejscu ukłucia moskita zarażonego pierwotniakiem powstaje ognisko podobne jak przy leiszmanozie skórnej. Wprowadzona wraz ze śliną owada postać promastigota przechodzi do monocytów i makrofagów tkanki podskórnej i przemienia sięw kolejne postacie. Wtórne ogniska rozwijają się w obrębie błon śluzowych. Najczęściej zmiany skórne obejmują błony śluzowe: jamy ustnej, nosowej, węzłów chłonnych i gardła. Możliwe jest także uszkodzenie błony śluzowej w okolicy odbytu, pochwy u kobiet i napletka u mężczyzn. Okres wykluwania się choroby trwa od 10 do 25 dni, a czasedm nawet przez rok!
Ochrona człowieka przed moskitami, zabijanie tych owadów, wykrywanie oraz niszczenie źródeł infekcji, a także leczenie osób chorych to podstawa w profilaktyce tej choroby.
