Zimnica

Zimnica, malaria (plasmodiosis) wywołana przez kokcydia rodzaju Plasmodium jest najpoważniejszą inwazja pasożytniczą w skali światowej z uwagi na szerokie rozpowszechnienie oraz znaczną chorobliwość i śmiertelność. W Polsce stwierdza się jedynie przypadki zimnicy zawlekane z krajów endemicznych. Zimnicę wywołują 4 gatunki Plasmodium, P. vivax, P. ovale, P. malariae i P. falciarum. Mają one złożony cykl rozwojowy,  polegający na schizogonicznym rozrodzie bezpłciowym w hepatocytach i w erytrocytach człowieka oraz na rozrodzie gamogonicznym i soprogonicznym u komara z rodzaju Anopheles. Okres wylęgania zimnicy trwa zwykle 8 – 15 dni (28 – 37 dni w inwazjach P. malariae). Większość inwazji P. falciparum ujawnia sie w ciągu miesiąca od zarażenia, natomiast niektóre szczepy np P. vivax mogą ujawniać się dopiero po roku.

Masowe zwalczanie zimnicy, zapoczątkowane przez ONZ w 1953 r. doprowadziło do likwidacji zimnicy w wielu krajach pomimo to obecnie jeszcze 40% ludności świata w 100 krajach zyje na trenach, na których choroba ta łatwo sięprzenosi. Liczbę przypadków zimnicy na całym świeci ocenia się na 273 mln rocznie, a zgonów na ponad milion rocznie. W samej Afryce 800 tys. dzieci do 5 lat umiera rocznie z jej powodu. O występowaniu komara Anopheles  i pasożyta Plasmodium decydują złożone czynniki środowiskowe (temp. otoczenia, wysokość nad poziomem morza, wilgotność, dostępność zbiorników wodnych, flora, fauna w miejscu wylęgu komarów, czynniki biologiczne dotyczące populacji żywiciela (nabyta odporność ludności, genetycznie utrwalone cechy erytrocytów, uniemożliwiające inwazję. Dla zapobiegania śmiertelności z powodu zimnicy istotne znaczenie ma wczesne rozpoznanie inwazji. Do najważniejszych powikłań zarażeń P. falciparum należy zimnica mózgowa. Zwykle rozpoczyna się ona od uczucia niepokoju, splątania, zaburzeń świadomości, drgawek. W ciągu kilku godzin lub dni chory zapada w śpiączkę i często (20 – 50%) umiera.

Obecnie miliony genetycznie modyfikowanych komarów wypuszczanych jest w wyselekcjonowanych terenach w celu zwalczania tej niebezpiecznej choroby. Naukowcy pracują od dawna nad wyprodukowaniem komara, który nie będzie nosicielem malarii, albo komara, który nie lubi smaku ludzkiej krwi. Badania te trwać będą jeszcze długo, jest to jednak dowód na to jak poważnym problemem jest malaria. Pierwotniak malarii staje się z czasem odporny na leki. Niektóre tabletki mogą być na rynku zaledwie tylko kilka lat, później niestety tracą swoją skuteczność nawet w powiązaniu z innymi lekami. Wyprodukowanie nowych lekarstw trwa latami i kosztuje miliony dolarów.  Każdego roku umiera więcej ludzi na malarię niż na gruźlicę, AIDS i zapalenie opon mózgowych razem wziętych. Jest to ponad 300 mln. przypadków, z czego 1 mln. nie będzie miał szczęścia i umrze.
Pierwotniaki malarii z rodzaju Plasmodium atakują komórki wątroby i czerwone krwinki, bez pomocy lekarskiej prowadzi to do śmierci. Na  na rynku znajduje się wiele bardzo dobrych leków, skutecznie zapobiegających i leczących tą chorobę, ale z powodu dużej niewiedzy, czyli kto ma je używać, kiedy i jak leki nie są aż tak pomocne jak powinny. Średnio, jedno z czterech dzieci umierających w Afryce, umiera na malarię. Zarażenie kobiet w ciąży jest dwa do trzech razy bardziej prawdopodobne. Kobieta ciężarna umiera na malarię z dwa razy większym prawdopodobieństwem. Malaria przenoszona jest przez samicę komara anopheles.

Zimnica roznoszona jest przez komary, w organizmie których odbywa się część cyklu rozwojowego pierwotniaka. W Polsce występuje kilka gatunków z rodzaju Anopheles zdolnych do przenoszenia malarii. Pierwotniaki do osiągnięcia postaci inwazyjnej przechodzą w ciele komara szereg przemian, których tempo zależy od temperatury otoczenia. Najbardziej odpornym pierwotniakiem na względnie niską temperaturę jest Plasmodium vivax, który był przyczyną ognisk endemicznych w Polsce. Podczas ukłucia komara, wraz ze śliną przenikają do krwi człowieka sporozoity zarodźca malarii, zdolne do dalszego rozwoju tylko w organizmie człowieka. Wraz z krwiobiegiem wędrują do takich narządów, jak wątroba, trzustka, śledziona, naczynia włosowate mózgu. W komórkach zaatakowanych narządów przechodzą liczne podziały, a następnie wędrują do krwinek, wewnątrz których odbywa się kolejny etap cyklu rozwojowego. Jeżeli chorego człowieka ukłuje komar, to wraz z krwią pobierze sporozoit zarodźca i rozwój ostateczny nastąpi w organizmie komara. Cykl zostanie powtórzony, gdy komar ukłuje następnego człowieka.